Πεθαίνουν όσοι εμβολιάστηκαν; Τι δείχνουν πραγματικά τα στοιχεία

Το επιχείρημα που ακούμε

Σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αντιεμβολιαστικούς κύκλους επαναλαμβάνεται συχνά ο ισχυρισμός: «οι εμβολιασμένοι πεθαίνουν καθημερινά» και «αυξήθηκαν παγκοσμίως οι θάνατοι εξαιτίας των εμβολίων κατά του COVID-19». Το επιχείρημα βασίζεται συνήθως σε δύο παρατηρήσεις που είναι εν μέρει αληθινές αλλά ερμηνεύονται λανθασμένα:

1. Όντως, ο κόσμος βίωσε παρατεταμένη αύξηση της συνολικής θνησιμότητας (excess mortality) μετά το 2020, που σε πολλές χώρες συνεχίζεται ακόμα και σήμερα.
2. Όντως, καθημερινά πεθαίνουν άνθρωποι που έχουν εμβολιαστεί.

Το πρόβλημα είναι η αιτιώδης σύνδεση που γίνεται ανάμεσα στα δύο. Ας δούμε τι λέει η επιστημονική βιβλιογραφία.

«Οι εμβολιασμένοι πεθαίνουν κάθε μέρα» — γιατί αυτό δεν σημαίνει τίποτα από μόνο του

Αυτή η πρόταση είναι στατιστικά αναπόφευκτη και εντελώς αναμενόμενη, ανεξάρτητα από την ασφάλεια του εμβολίου. Στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες, πάνω από το 70-90% του ενήλικου πληθυσμού έχει λάβει τουλάχιστον μία δόση εμβολίου COVID-19. Αφού η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων είναι εμβολιασμένη, είναι μαθηματικά αναπόφευκτο η συντριπτική πλειοψηφία των θανάτων από οποιαδήποτε αιτία (καρδιαγγειακά, καρκίνο, ατυχήματα, γήρας) να αφορά εμβολιασμένα άτομα — ακριβώς όπως η πλειοψηφία των θανάτων αφορά ανθρώπους που έπιναν νερό, οδηγούσαν αυτοκίνητο ή έτρωγαν ψωμί. Η παρατήρηση αυτή καθαυτή δεν αποτελεί απόδειξη αιτιώδους σχέσης· είναι ένα κλασικό παράδειγμα σφάλματος συσχέτισης (correlation ≠ causation).

Το ερώτημα που έχει επιστημονική αξία δεν είναι «πεθαίνουν εμβολιασμένοι;» αλλά: πεθαίνουν οι εμβολιασμένοι σε μεγαλύτερο ποσοστό από τους ανεμβολίαστους, στον ίδιο πληθυσμό, στην ίδια χρονική περίοδο; Αυτό απαιτεί συγκριτικές μελέτες με ατομικά δεδομένα — όχι απλή παρατήρηση αριθμών.

Τι δείχνουν οι μελέτες με ατομικά δεδομένα

Οι πιο ισχυρές μεθοδολογικά μελέτες — αυτές που συγκρίνουν άτομο προς άτομο, με γνωστή κατάσταση εμβολιασμού — καταλήγουν σταθερά στο αντίθετο συμπέρασμα από αυτό που υποστηρίζουν οι αντιεμβολιαστές:

Η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα μελέτη — τετραετής γαλλική εθνική κοόρτη (Semenzato et al., JAMA Network Open, 2025) παρακολούθησε εκατομμύρια ανθρώπους για 4 χρόνια μετά την πρώτη δόση. Βρήκε ότι οι εμβολιασμένοι δεν είχαν αυξημένη πιθανότητα θανάτου σε σχέση με τους ανεμβολίαστους — αντίθετα, είχαν χαμηλότερη. Οι ίδιοι οι ερευνητές έγραψαν ότι μια αιτιώδης σχέση μεταξύ mRNA εμβολιασμού και αυξημένης μακροπρόθεσμης θνησιμότητας φαίνεται εξαιρετικά απίθανη.

Ολλανδική εθνική μελέτη (self-controlled case series design — κάθε άτομο συγκρίνεται με τον εαυτό του σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, ώστε να εξαλείφονται μεταβλητές σύγχυσης όπως η προϋπάρχουσα νοσηρότητα) βρήκε ότι ο κίνδυνος θανάτου τις πρώτες 3-12 εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό ήταν χαμηλότερος, όχι υψηλότερος, τόσο για τη συνολική όσο και για τη μη-σχετιζόμενη με COVID θνησιμότητα.

Νορβηγική κοόρτη (2021-2023) κατέληξε ότι η υπόθεση σύνδεσης εμβολιασμού με αυξημένη θνησιμότητα έχει γενικά διαψευστεί από μελέτες που δείχνουν μειωμένη θνησιμότητα στους εμβολιασμένους.

Ιταλική μελέτη κοόρτης 30 μηνών βρήκε μείωση 40% στη συνολική θνησιμότητα στους εμβολιασμένους — μεγαλύτερη από ό,τι θα εξηγούσε μόνο η προστασία από τον ίδιο τον COVID.

Διεθνής ανάλυση σε 178 χώρες έδειξε ότι όσο υψηλότερη η κάλυψη εμβολιασμού ενός πληθυσμού, τόσο χαμηλότερη η συνολική θνησιμότητα.

Αυστραλιανό Actuaries Institute, μετά από ενδελεχή ανάλυση των στοιχείων θνησιμότητας 2022, κατέληξε ρητά ότι ο εμβολιασμός είναι εξαιρετικά απίθανο να αποτελεί αιτία της αυξημένης θνησιμότητας εκείνης της χρονιάς.

Γιατί η θνησιμότητα παραμένει αυξημένη σε σχέση με την προ-COVID εποχή

Είναι αλήθεια — και δεν χρειάζεται να το αρνηθεί κανείς — ότι σε αρκετές χώρες (ΗΠΑ, Νορβηγία, Αγγλία) η συνολική θνησιμότητα το 2024 παραμένει πάνω από το προ-πανδημικό επίπεδο. Αυτό όμως έχει εξήγηση που δεν σχετίζεται με τα εμβόλια:

• Συνεχιζόμενη κυκλοφορία του SARS-CoV-2 με επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις, ιδίως σε ηλικιωμένους και ευπαθείς ομάδες
• Long COVID / μετα-λοιμώδεις επιπτώσεις (PASC) — καταγράφεται σημαντική αύξηση επισκέψεων στην πρωτοβάθμια φροντίδα για κόπωση, αναπνευστικά και ψυχολογικά συμπτώματα, με στατιστική συσχέτιση με την κυκλοφορία του ιού, όχι με τον εμβολιασμό
• Έμμεσες επιπτώσεις της πανδημίας: καθυστερημένη διάγνωση καρκίνου και χρόνιων νοσημάτων λόγω διατάραξης του συστήματος υγείας εκείνα τα χρόνια
• Ψυχοκοινωνικές συνέπειες και αύξηση καρδιαγγειακής/μεταβολικής νόσου
• Ενδιαφέρον εύρημα: στις νεότερες ηλικιακές ομάδες στις ΗΠΑ, η θνησιμότητα το 2024 έχει επιστρέψει ή και πέσει κάτω από τα προ-πανδημικά επίπεδα — κάτι που δεν θα περιμέναμε αν το πρόβλημα ήταν τα εμβόλια, αφού αυτές οι ηλικιακές ομάδες εμβολιάστηκαν εξίσου

Τι λένε οι αμφιλεγόμενες μελέτες που επικαλούνται οι αντιεμβολιαστές

Υπάρχουν λίγες δημοσιεύσεις (π.χ. σχετικά με την Ιαπωνία, ή οικολογικές αναλύσεις πολλών χωρών) που παρουσιάζουν συσχέτιση εμβολιασμού-θνησιμότητας. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε γιατί αυτές θεωρούνται μεθοδολογικά προβληματικές από την επιστημονική κοινότητα:

• Είναι οικολογικές μελέτες (συγκρίνουν συνολικά πληθυσμιακά δεδομένα, όχι ατομικά) — και υπόκεινται στο κλασικό «οικολογικό σφάλμα» (ecological fallacy): μια συσχέτιση σε επίπεδο πληθυσμού δεν αποδεικνύει αιτιότητα σε ατομικό επίπεδο
• Δεν ελέγχουν για συγχυτικούς παράγοντες (confounders) όπως η ηλικία, οι συνοσηρότητες, η γεωγραφική κατανομή
• Σε τουλάχιστον μία περίπτωση (Ιαπωνία, 2025) δημοσιεύτηκε επίσημη επιστημονική αντίκρουση στο ίδιο περιοδικό, που επεσήμανε χρήση ανακληθέντων στοιχείων και απουσία οποιουδήποτε μετρήσιμου δείκτη συσχέτισης — απλή χρονική παράθεση αριθμών που δημιουργεί εντύπωση αιτιότητας χωρίς να την αποδεικνύει
• Αντίστοιχα, δημοσίευση στο BMJ Public Health που υποστήριζε ότι τα εμβόλια ευθύνονται για μέρος της αυξημένης θνησιμότητας δέχθηκε δημόσια κριτική από ερευνητές που υπολόγισαν ότι το 85% των επιπλέον θανάτων στις ΗΠΑ εξηγείται άμεσα από τον ίδιο τον ιό COVID-19

Συμπέρασμα

Η αύξηση της συνολικής θνησιμότητας μετά το 2020 είναι πραγματικό και τεκμηριωμένο φαινόμενο — δεν χρειάζεται άρνηση. Όμως το ερώτημα «οφείλεται στα εμβόλια;» έχει ήδη απαντηθεί με τις πιο αξιόπιστες μεθοδολογικά μελέτες που διαθέτουμε, οι οποίες συγκρίνουν ατομικά δεδομένα εμβολιασμένων και ανεμβολίαστων σε μεγάλους πληθυσμούς και για αρκετά χρόνια παρακολούθησης. Η απάντηση είναι σταθερή: οι εμβολιασμένοι δεν εμφανίζουν αυξημένη θνησιμότητα — αντίθετα, οι περισσότερες μελέτες δείχνουν προστατευτική επίδραση. Η επιμονή της αυξημένης θνησιμότητας εξηγείται πολύ πιο πειστικά από τη συνεχιζόμενη κυκλοφορία του ίδιου του ιού και τις μακροπρόθεσμες, έμμεσες συνέπειές του.

---

Βιβλιογραφία

1. Semenzato L, et al. Long-term all-cause mortality after COVID-19 mRNA vaccination: a national cohort study. JAMA Network Open, 2025. Σχόλιο/σύνοψη: https://www.gavi.org/vaccineswork/massive-four-year-study-finds-no-increase-deaths-linked-covid-19-mrna-vaccination
2. COVID-19 vaccination and short-term mortality risk: a nationwide self-controlled case series study in The Netherlands. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12975842/
3. COVID-19 mRNA-vaccination and all-cause mortality in the adult population in Norway during 2021-2023: a population-based cohort study. https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2024.12.15.24319058.full.pdf
4. COVID-19 vaccination, all-cause mortality, and hospitalization for cancer: 30-month cohort study in an Italian province. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12381369/
5. Assessing the Influence of COVID-19 Vaccination Coverage on Excess Mortality across 178 Countries: A Cross-Sectional Study. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10459907/
6. Actuaries Institute Australia. COVID-19 Mortality Working Group: Confirmation of 20,000 excess deaths for 2022 in Australia. https://www.actuaries.asn.au/research-analysis/covid-19-mortality-working-group-confirmation-of-20-000-excess-deaths-for-2022-in-australia
7. mRNA COVID vaccines tied to drop in death rate for 4 years — CIDRAP. https://www.cidrap.umn.edu/covid-19/mrna-covid-vaccines-tied-drop-death-rate-4-years
8. Kutsuna S, Suzuki S. Concerns about Methodological Flaws and Use of Retracted Evidence in the Opinion on COVID-19 Vaccination and Excess Mortality in Japan. JMA Journal, 2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12888968/
9. CIDRAP Commentary: Misleading BMJ Public Health paper on COVID-19 excess mortality needs to be retracted. https://www.cidrap.umn.edu/covid-19/commentary-misleading-bmj-public-health-paper-covid-19-excess-mortality-needs-be-retracted
10. Mortality trends in the United States in recent years including provisional 2024 data. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12859208/
11. Excess all-cause mortality in Norway in 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13176487/
12. Excess primary healthcare consultations in Norway in 2024 compared to pre-COVID-19-pandemic baseline trends (Long COVID signal). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12866491/