Όταν κάτι πονάει, το πρώτο που σκεφτόμαστε είναι ένα αντιφλεγμονώδες. Το όνομα όμως παραπλανά: τα φάρμακα αυτά δεν θεραπεύουν την αιτία του πόνου, μειώνουν μόνο τα συμπτώματα. Αυτό δεν είναι ασήμαντο, γιατί ο πόνος και η φλεγμονή είναι σήματα του οργανισμού και όχι η ίδια η νόσος.
Τι προσφέρουν πραγματικά
Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ιβουπροφαίνη, ναπροξένη, δικλοφενάκη κ.ά.) μειώνουν τον πόνο και την ακαμψία. Στις περισσότερες συχνές μυοσκελετικές παθήσεις, όπως η οσφυαλγία, η οστεοαρθρίτιδα και οι τραυματισμοί των μαλακών μορίων, το όφελος σε σχέση με το εικονικό φάρμακο είναι μικρό έως μέτριο. Η φλεγμονή επιπλέον είναι μέρος της φυσιολογικής επούλωσης. Όταν την καταστέλλουμε συστηματικά, δεν είναι αυτονόητο ότι κάνουμε καλό.
Οι γνωστοί κίνδυνοι
Το όφελος είναι μικρό, ο κίνδυνος όμως δεν είναι αμελητέος:
- Γαστρεντερικά: ερεθισμός, έλκος, αιμορραγία του πεπτικού.
- Καρδιαγγειακά: αύξηση της αρτηριακής πίεσης, κατακράτηση υγρών, αυξημένος κίνδυνος εμφράγματος, εγκεφαλικού και καρδιακής ανεπάρκειας.
- Νεφροί: επιβάρυνση της νεφρικής λειτουργίας, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους και σε όσους παίρνουν διουρητικά ή αναστολείς ΜΕΑ/ΑΡΒ.
- Αλληλεπιδράσεις: με αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά και αντιυπερτασικά.
Ο κίνδυνος αυξάνεται με τη δόση και τη διάρκεια, και ο σύγχρονος ασθενής συχνά τα παίρνει χωρίς να το σκεφτεί, ως «κάτι ελαφρύ».
Ο πόνος ως οδηγός
Ο πόνος δεν είναι μόνο ενόχληση. Λέει στον οργανισμό πόσο φορτίο αντέχει ένας τραυματισμένος ιστός. Το αντιφλεγμονώδες κατεβάζει τον πόνο, αλλά δεν λύνει το πρόβλημα. Έτσι ο ασθενής συνεχίζει να φορτίζει μια δομή που δεν είναι έτοιμη.
Αυτό φαίνεται ιδιαίτερα στις τενοντοπάθειες. Ο όρος «τενοντίτιδα» είναι ξεπερασμένος, γιατί το πρόβλημα είναι κυρίως εκφυλιστικό και όχι φλεγμονώδες. Η βασική θεραπεία είναι η προοδευτική φόρτιση, και τα αντιφλεγμονώδη δεν προσφέρουν κάτι ουσιαστικό σε βάθος χρόνου. Οι μελέτες δείχνουν παροδική ανακούφιση χωρίς μακροπρόθεσμο όφελος, και τα πειραματικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι μπορεί να επηρεάζουν αρνητικά την επούλωση του τένοντα. Αν ο πόνος σιγήσει, ο ασθενής ξεπερνά τα όρια της κινητικότητάς του και το πρόβλημα μπορεί να επιδεινωθεί.
Τα άγνωστα
Υπάρχουν και ερωτήματα που δεν έχουν απαντηθεί. Το οίδημα του οστού (οστεομυελικό οίδημα) είναι ένδειξη υπερφόρτισης ή μικροτραυματισμού. Υπάρχει βάσιμος προβληματισμός ότι η κάλυψη του πόνου με αντιφλεγμονώδη μπορεί να οδηγήσει σε συνέχιση της φόρτισης και επιδείνωση. Η υπόθεση αυτή δεν έχει αποδειχθεί, αλλά δεν έχει και αποκλειστεί, και μέχρι τότε η σύνεση επιβάλλει προσοχή.
Φλεγμονή και χόνδρος: γιατί το ζήτημα δεν είναι απλό
Η φλεγμονή δεν είναι αθώα. Στις αρθρώσεις, και ιδιαίτερα στην οστεοαρθρίτιδα, η χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού στην αρθρική μεμβράνη συμμετέχει στην καταστροφή του χόνδρου. Προφλεγμονώδεις κυτοκίνες, όπως η ιντερλευκίνη-1β (IL-1β) και ο παράγοντας νέκρωσης όγκων-α (TNF-α), προκαλούν οίδημα και ενεργοποιούν ένζυμα που διασπούν τη θεμέλια ουσία του χόνδρου, δηλαδή το κολλαγόνο και τις πρωτεογλυκάνες.
Ο χόνδρος είναι ιστός χωρίς αγγεία και χωρίς νεύρα, με λίγα κύτταρα και μικρή ικανότητα αναγέννησης. Δεν μπορεί να επιστρατεύσει εύκολα τους μηχανισμούς άμυνας και επούλωσης που έχουν οι υπόλοιποι ιστοί. Τρέφεται με διάχυση από το αρθρικό υγρό, και αυτή ευνοείται από τους κύκλους φόρτισης και αποφόρτισης, δηλαδή από την κίνηση. Η ακινησία δεν τον προστατεύει. Επειδή δεν έχει νεύρα, ο πόνος της οστεοαρθρίτιδας δεν προέρχεται από τον ίδιο τον χόνδρο αλλά από την αρθρική μεμβράνη, την αρθρική κάψα και το υποχόνδριο οστούν. Ο πόνος λοιπόν δεν μετρά με ακρίβεια τη βλάβη του χόνδρου.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι τα ΜΣΑΦ δεν δρουν σε αυτόν τον μηχανισμό. Αναστέλλουν τις κυκλοοξυγενάσες και μειώνουν τις προσταγλανδίνες, δεν εμποδίζουν όμως τη δράση της IL-1β και του TNF-α ούτε των ενζύμων που καταστρέφουν τον χόνδρο. Ανακουφίζουν από το σύμπτωμα χωρίς να τροποποιούν την πορεία της νόσου. Ούτε οι στοχευμένες βιολογικές θεραπείες κατά του TNF και της IL-1 έχουν δείξει μέχρι σήμερα πειστικό όφελος στη συνήθη οστεοαρθρίτιδα, κάτι που δείχνει ότι η βιολογία της νόσου είναι πιο σύνθετη από το σχήμα «σβήνουμε τη φλεγμονή και σώζουμε τον χόνδρο».
Και τα «φυσικά» αντιφλεγμονώδη;
Η διατροφή που ενισχύει την υγεία των αρθρώσεων περιλαμβάνει ω-3 λιπαρά οξέα (σολομός, σαρδέλα, καρύδια), φρούτα και λαχανικά πλούσια σε αντιοξειδωτικά (μούρα, πράσινα φυλλώδη, ντομάτες) και μπαχαρικά όπως ο κουρκουμάς και το τζίντζερ. Τα οφέλη τους είναι πιθανότατα μέτρια και αφορούν κυρίως τη μείωση της συστηματικής φλεγμονής μέσα από ένα συνολικά υγιεινό πρότυπο διατροφής. Δεν είναι «φάρμακα».
Για τα συμπληρώματα, τα δεδομένα είναι αντικρουόμενα:
- Γλυκοζαμίνη και χονδροϊτίνη: ορισμένες μελέτες δείχνουν μικρή μείωση του πόνου και πιθανή επιβράδυνση της απώλειας χόνδρου, κυρίως με φαρμακευτικής ποιότητας σκευάσματα (κρυσταλλική γλυκοζαμίνη θειική, χονδροϊτίνη θειική). Άλλες μεγάλες μελέτες δεν έδειξαν όφελος. Ορισμένες κατευθυντήριες οδηγίες τα προτείνουν, άλλες όχι.
- Κουρκουμίνη, boswellia και αρπαγόφυτο: υπάρχουν μικρές μελέτες με μέτρια μείωση του πόνου, χαμηλής όμως ποιότητας. Ενδέχεται να αλληλεπιδρούν με άλλα φάρμακα, γι' αυτό συζητήστε τα πρώτα με τον γιατρό σας.
Τι κάνουμε λοιπόν;
- Αναζητούμε την αιτία του πόνου και δεν αρκούμαστε στο να τον σβήσουμε.
- Προσαρμόζουμε το φορτίο: όχι πλήρη ανάπαυση, αλλά κίνηση μέσα στα όρια που θέτει ο πόνος.
- Βασιζόμαστε στη φυσικοθεραπεία, στην προοδευτική άσκηση που τρέφει τον χόνδρο, στην απώλεια βάρους όταν χρειάζεται (η πιο τεκμηριωμένη παρέμβαση για την οστεοαρθρίτιδα του γόνατος), στη διατροφή και στον ύπνο.
- Όταν χρειάζεται φάρμακο, το επιλέγουμε συνειδητά: μικρότερη δυνατή δόση, όσο το δυνατόν συντομότερα, μετά από εκτίμηση των παραγόντων κινδύνου.
Συμπέρασμα
Υπάρχουν καταστάσεις όπου τα αντιφλεγμονώδη έχουν θέση, όπως οι φλεγμονώδεις αρθροπάθειες, η ουρική αρθρίτιδα και ορισμένες οξείες καταστάσεις, πάντα υπό ιατρική καθοδήγηση. Στην καθημερινή μυοσκελετική ιατρική όμως δεν είναι απαραίτητα και δεν θεραπεύουν. Είναι εργαλείο περιορισμένης χρησιμότητας που κουβαλά πραγματικούς κινδύνους, και η ουσιαστική θεραπεία περνά από την κατανόηση του προβλήματος και όχι από τη σίγαση του πόνου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου