Τεχνητή νοημοσύνη στην ιατρική: οφέλη και κίνδυνοι

Πώς βοηθά τον γιατρό

• Γραφειοκρατία και τεκμηρίωση: σύνταξη ιστορικού, επιστολών και περιλήψεων, καθώς και καταγραφή της επίσκεψης με φωνητική υπαγόρευση. Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο άμεσο κέρδος, γιατί απελευθερώνει χρόνο για τον ασθενή.
• Υποστήριξη απόφασης: διαφορική διάγνωση ως «δεύτερη σκέψη», έλεγχος αλληλεπιδράσεων φαρμάκων, υπενθύμιση κατευθυντήριων οδηγιών.
• Αναγνώριση προτύπων: απεικόνιση, ΗΚΓ, δερματοσκόπηση και βυθοσκόπηση, όπου σε ορισμένες εφαρμογές η ακρίβεια πλησιάζει ή ξεπερνά τον ειδικό.
• Ενημέρωση: γρήγορη σύνοψη βιβλιογραφίας.
• Επικοινωνία: απλοποιημένες εξηγήσεις, φυλλάδια και οδηγίες σε γλώσσα κατανοητή για τον ασθενή.

Πώς βοηθά τον ασθενή

• Κατανόηση μιας διάγνωσης ή ενός αποτελέσματος εξετάσεων σε απλή γλώσσα.
• Προετοιμασία για την επίσκεψη: ποιες ερωτήσεις να κάνει και τι να αναφέρει.
• Συμμόρφωση στη θεραπεία και υποστήριξη στον τρόπο ζωής (διατροφή, άσκηση, ύπνος).
• Πρόσβαση σε πληροφορία οποιαδήποτε ώρα, που όταν χρησιμοποιείται σωστά μειώνει το άγχος αντί να το αυξάνει.

Ο βασικός κίνδυνος: πληροφόρηση δεν σημαίνει εκτίμηση

Αυτό που περιγράφετε είναι ο πυρήνας του προβλήματος. Η ΤΝ απαντά μόνο σε ό,τι της γράφει ο ασθενής, και αυτό έχει δομικά κενά:

1. Δεν υπάρχει κλινική εξέταση. Δεν βλέπει την ωχρότητα, τον αμυντικό μυϊκό σπασμό, την ταχύπνοια ή τη γενική εικόνα του ασθενή, αυτό που οι γιατροί λέμε «δεν μου αρέσει αυτός ο ασθενής».
2. Φιλτραρισμένο ιστορικό. Ο ασθενής αναφέρει ό,τι θεωρεί ο ίδιος σημαντικό και παραλείπει το κρίσιμο, γιατί δεν ξέρει ότι είναι κρίσιμο.
3. Υιοθετεί το πλαίσιο του ασθενή. Αν γράψει «νομίζω είναι από το άγχος», το μοντέλο τείνει να συμφωνήσει. Αν γράψει «φοβάμαι μήπως είναι όγκος», θα ασχοληθεί με το ενδεχόμενο του όγκου.
4. Αγνοεί τις πιθανότητες βάσης. Η εμπειρία διδάσκει ότι «ό,τι είναι συχνό είναι συχνό». Ο φοβισμένος ασθενής όμως εστιάζει στη σπάνια σοβαρή αιτία.
5. Σιγουριά χωρίς ευθύνη. Οι απαντήσεις ακούγονται πειστικές ακόμη και όταν είναι λανθασμένες, και δεν υπάρχει παρακολούθηση της πορείας.

Η υπερεκτίμηση φέρνει κυβερνοϋποχονδρία, άγχος, περιττές εξετάσεις, άσκοπες επισκέψεις στα επείγοντα και αλλαγές γιατρού, όταν ο ασθενής «δεν ακούει αυτό που διάβασε».

Η υποεκτίμηση είναι ίσως πιο επικίνδυνη: καθησυχασμός και καθυστέρηση. Τυπικά παραδείγματα είναι το άτυπο έμφραγμα σε γυναίκα ή διαβητικό που βαφτίζεται «γαστρίτιδα», ο πονοκέφαλος με σημεία συναγερμού, ή η αυτοθεραπεία που καλύπτει συμπτώματα.

Κίνδυνοι και για τον γιατρό

• Προκατάληψη αυτοματισμού: εμπιστοσύνη στο μηχάνημα απέναντι στην ίδια την κρίση του γιατρού.
• Φθορά δεξιοτήτων με τον καιρό.
• Νομική ευθύνη που παραμένει στον γιατρό.
• Μεροληψίες στα δεδομένα εκπαίδευσης των μοντέλων.
• Απόρρητο: είσοδος δεδομένων ασθενών σε εργαλεία χωρίς συμμόρφωση με τον GDPR.

Τι βοηθά στην πράξη

Για τους ασθενείς, το μήνυμα θα μπορούσε να είναι: χρησιμοποιήστε την ΤΝ για να καταλάβετε και να προετοιμαστείτε, όχι για να αποφασίσετε. Αν υπάρχουν σημεία συναγερμού, πηγαίνετε σε γιατρό, ό,τι κι αν «είπε» η εφαρμογή. Φέρτε ό,τι διαβάσατε στο ραντεβού.

Για τον γιατρό, αποδίδει να ρωτά ανοιχτά «τι έχετε διαβάσει ή ρωτήσει;». Έτσι η πληροφορία του ασθενή γίνεται αφετηρία συζήτησης και όχι σύγκρουση. Ο ενημερωμένος ασθενής, όταν καθοδηγείται, είναι συχνά πιο συνεργάσιμος.

Μια χρήσιμη μεταφορά για τους ασθενείς: η ΤΝ είναι ο χάρτης, ο γιατρός είναι αυτός που εξετάζει το έδαφος. Ως ΤΝ κι εγώ, μπορώ να εξηγήσω, αλλά δεν μπορώ να σας εξετάσω.