Η παχυσαρκία αποτελεί πλέον μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Τα τελευταία χρόνια, τα ενέσιμα φάρμακα της κατηγορίας των αγωνιστών του υποδοχέα GLP-1 (σεμαγλουτίδη, τιρζεππατίδη) έχουν φέρει επανάσταση στην αντιμετώπισή της. Ωστόσο, η φαρμακευτική αγωγή από μόνη της δεν αρκεί. Η κατανόηση του βασικού μεταβολισμού (RMR), η σωστή διατροφή και η άσκηση είναι τρεις πυλώνες που καθορίζουν τόσο την επιτυχία όσο και τη μακροπρόθεσμη διατήρηση των αποτελεσμάτων.
Τι είναι τα ενέσιμα φάρμακα GLP-1;
Τα φάρμακα αυτά μιμούνται τη δράση μιας φυσικής ορμόνης του εντέρου. Η σεμαγλουτίδη (Wegovy®) και η τιρζεππατίδη (Mounjaro®):
- Επιβραδύνουν την κένωση του στομάχου — παρατεταμένος κορεσμός
- Δρουν στον εγκέφαλο — μείωση όρεξης και λιγούρας
- Βελτιώνουν τον έλεγχο σακχάρου
Η τιρζεππατίδη δρα επιπλέον και σε έναν δεύτερο υποδοχέα (GIP), με αποτελέσματα απώλειας βάρους ου φτάνουν έως και 20-25% του αρχικού βάρους σε κλινικές δοκιμές.
Τι είναι ο Βασικός Μεταβολισμός (RMR) και γιατί έχει σημασία;
Βασικός Μεταβολισμός RMR (Resting Metabolic Rate) είναι η ενέργεια που καίει το σώμα σας σε ηρεμία — για την λειτουργία της καρδιάς, του εγκεφάλου, της αναπνοής, της λειτουργίας των οργάνων λαο αντιστοιχεί στο 60-75% των συνολικών θερμίδων που καίτε καθημερινά.
Γιατί είναι κρίσιμο όταν χάνετε βάρος;
Όταν χάνετε βάρος, ο βασικός μεταβολισμός σας αλλάζει και έτσι
α.μειώνεται :
- όταν μειώνεται -χάνεται η μυϊκή μάζα σώματος κάτι που οδηγεί σε χαμηλότερες απαιτήσεις ενέργειας συντήρησης και
- λόγο προσαρμοστική θερμογένεση (adaptive thermogenesis) — το σώμα «αντιστέκεται» στην απώλεια βάρους μειώνοντας τον μεταβολισμό περισσότερο από το αναμενόμενο
β. αυξάνεται όμως όταν αυξάνεται η μυική μάζα, γιατί οι μύες καίνε περισσότερες θερμίδες από το λίπος.
Η πτώση του RMR μπορεί να φτάσει τις 200-400 θερμίδες/ημέρα. Αν δεν το λάβετε υπόψη, το βάρος θα επιστρέψει.
Η μέτρηση του RMR σάς δίνει έναν ακριβή αριθμό-στόχο. Σας επιτρέπει να σχεδιάσετε εξατομικευμένο πλάνο διατροφής, αποφεύγοντας τόσο την υπερβολική στέρηση (που ρίχνει ακόμα περισσότερο τον μεταβολισμό) όσο και την υπερβολική πρόσληψη (που σταματά την απώλεια).
Η σύνδεση με τη Διατροφή
Τα φάρμακα μειώνουν την όρεξη, αλλά αυτό δεν διασφαλίζει τη σωστή διατροφή. Πολλοί άνθρωποι τρώνε πολύ λίγο, με αποτέλεσμα:
- Απώλεια μυϊκής μάζας (όχι μόνο λίπους)
- Ανεπάρκεια βιταμινών και ιχνοστοιχείων
- Περαιτέρω πτώση μεταβολισμού
Βασικές αρχές αρχές
Τι να κάνετε | Τι να αποφύγετε |
Υψηλή πρωτεΐνη (1.2-1.6 g/kg βάρους) | Πολύ χαμηλές θερμίδες (<1200-1500 kcal) |
Πολλές φυτικές ίνες (λαχανικά, όσπρια) | Τηγανητά και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα |
Υγιεινά λιπαρά (ελαιόλαδο, αβοκάντο) | Υπερβολικό αλκοόλ |
Μικρά, συχνά γεύματα | Παράλειψη γευμάτων |
Ο ρόλος της Άσκησης
Η άσκηση είναι ίσως ο πιο υποτιμημένος παράγοντας:
- Προστατεύει τη μυϊκή μάζα. Χωρίς άσκηση, η απώλεια βάρους με GLP-1 μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια 20-40% μυών. Η προπόνηση με αντιστάσεις (βάρη) είναι το καλύτερο αντίδοτο.
- Αυξάνει το RMR. Κάθε κιλό μυός καίει ~13-15 θερμίδες/ημέρα σε ηρεμία.
- Βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη — συνεργικά με το φάρμακο.
- Προλαμβάνει την επαναπρόσληψη βάρους — όσοι ασκούνται κατά τη διάρκεια της αγωγής έχουν σαφώς καλύτερη μακροπρόθεσμη έκβαση.
Τι είδους;
- Αντιστάσεις: 2-4 φορές/εβδομάδα
- Αερόβια (περπάτημα, ποδήλατο): 150-300 λεπτά/εβδομάδα
- Καθημερινή κίνηση (NEAT): όσο περισσότερο, τόσο καλύτερα
Τι συμβαίνει αν σταματήσετε το φάρμακο;
Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο σημείο.
Τι δείχνουν οι έρευνες
Στη μελέτη STEP 1 Extension (2022), όσοι διέκοψαν τη σεμαγλουτίδη μετά από ένα χρόνο και δεν είχαν υιοθετήσει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο ζωής, ξαναπήραν περίπου τα 2/3 του βάρους που είχαν χάσει μέσα στους επόμενους 12 μήνες.
Γιατί συμβαίνει;
- Η όρεξη επιστρέφει — τα φυσιολογικά σήματα πείνας ενισχύονται
- Ο μεταβολισμός παραμένει χαμηλός — το RMR δεν ανακάμπτει άμεσα
- Το σώμα αντιστέκεται στη νέα κατάσταση (φαινόμενο set point)
Πώς να το αντιμετωπίσετε
|
Φάση |
Δράση |
|
Κατά τη
διάρκεια της αγωγής |
Μετρήστε RMR, χτίστε μυς, δημιουργήστε
διατροφικές συνήθειες που μπορείτε να διατηρήσετε |
|
Σταδιακή
μείωση (tapering) |
Μη σταματάτε απότομα. Με ιατρική
καθοδήγηση, μειώνετε σταδιακά τη δόση |
|
Μετά τη
διακοπή |
Διατηρήστε την άσκηση, ζυγίζεστε
τακτικά, επαναλάβετε μέτρηση RMR. Αν το βάρος ανεβαίνει, προσαρμόστε θερμίδες
και δραστηριότητα |
|
Μακροπρόθεσμα |
Οι συνήθειες που χτίσατε είναι η
ασφάλειά σας. Χωρίς αυτές, το βάρος πιθανότατα θα επιστρέψει |
Μια ρεαλιστική ματιά
Η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος — όπως η υπέρταση. Όπως δεν σταματάτε το φάρμακο για την πίεση όταν αυτή πέσει, έτσι και για την παχυσαρκία, πολλοί χρειάζονται μακροχρόνια υποστήριξη. Το κλειδί είναι να χρησιμοποιήσετε την περίοδο της αγωγής για να χτίσετε τις συνήθειες που θα σας υποστηρίζουν είτε συνεχίζετε είτε όχι.
Συνοπτικά — Τέσσερις Πυλώνες
ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ → δημιουργεί το παράθυρο ευκαιρίας
+
ΜΕΤΡΗΣΗ RMR → σας δίνει τον χάρτη του μεταβολισμού
+
ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ → παρέχει τα σωστά καύσιμα
+
ΑΣΚΗΣΗ → διασφαλίζει ότι όσα χάσατε δεν θα επιστρέψουν
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
- Ikeno, Dr. Takashi, επιμ. 2024. Pharmaceutical Research: Recent Advances and Trends Vol. 6. BP International.
- Ryan, Nanette, και Julian Savulescu. 2026. ‘The Ethics of Ozempic and Wegovy’. Journal of Medical Ethics 52(3):185–93. doi:10.1136/jme-2024-110374.
- Singh, Gurdeep, Matthew Krauthamer, και Meghan Bjalme-Evans. 2022. ‘Wegovy (Semaglutide): A New Weight Loss Drug for Chronic Weight Management’. Journal of Investigative Medicine 70(1):5–13. doi:10.1136/jim-2021-001952.
- Thuis, Noël. χ.χ. ‘THE EFFECTS OF LIRAGLUTIDE (SAXENDA®) AND NALTREXONE/BUPROPION (MYSIMBA®) ON WEIGHT LOSS UP TO 24 MONTHS IN OVERWEIGHT OR OBESE PATIENTS’.
- Wilding JPH, et al. (2021). Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med, 384:989-1002.
- Jastreboff AM, et al. (2022). Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity. N Engl J Med, 387:205-216.
- Rubino D, et al. (2021). Effect of Continued Semaglutide vs Placebo on Weight Maintenance (STEP 4). JAMA, 325(14):1414-1425.
- Wilding JPH, et al. (2022). STEP 1 Extension: Weight loss with semaglutide and off-treatment weight regain. Lancet, 399:1525-1536.
- Müller TD, et al. (2022). Anti-obesity drug discovery: advances and challenges. Nat Rev Drug Discov, 21:201-223.
- Heymsfield SB, et al. (2023). Body composition and energy expenditure in obesity. Int J Obes, 47:1-12.
- Ard JD, et al. (2023). Weight Loss and Maintenance Strategies. Obesity, 31(Suppl 1):16-29.
- King AC, et al. (2022). Physical Activity in Maintaining Weight Loss. Curr Obes Rep, 11:119-131.
Γούτα Κυριακή
Διαιτολόγος – Διατροφολόγος Α.ΤΕΙ
MSc Μεσογειακή Διατροφή & Τουρισμός
Master Practitioner in Eating Disorders & Obesity
Η π
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου