Αντιφλεγμονώδη και παυσίπονα σε τενοντίτιδες και θλάσεις: βοηθούν ή καθυστερούν την αποθεραπεία;

Ένα «τράβηγμα» στη γάμπα στο ποδόσφαιρο της Κυριακής, ένας ώμος που πονάει μετά από ώρες στον υπολογιστή, ένας αγκώνας που «διαμαρτύρεται» στο τένις. Η πρώτη κίνηση για τους περισσότερους είναι σχεδόν αυτόματη: ένα αντιφλεγμονώδες χάπι. Όμως βοηθά πραγματικά στην αποθεραπεία; Ή μήπως απλώς σκεπάζει τον πόνο, και σε ορισμένες περιπτώσεις καθυστερεί την επούλωση;

Η σύντομη απάντηση: τα αντιφλεγμονώδη και τα παυσίπονα ανακουφίζουν από τον πόνο τις πρώτες ημέρες, αλλά δεν θεραπεύουν τον τραυματισμό. Η παρατεταμένη χρήση τους μπορεί να δυσκολέψει την επούλωση και να προκαλέσει παρενέργειες. Παρακάτω εξηγούμε τι δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα και πώς να τα χρησιμοποιείτε σωστά.

Πώς δρουν τα φάρμακα και γιατί η φλεγμονή δεν είναι πάντα «εχθρός»

Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ), όπως η ιβουπροφαίνη, η δικλοφενάκη και η ναπροξένη, μπλοκάρουν τα ένζυμα COX-1 και COX-2. Έτσι μειώνουν την παραγωγή προσταγλανδινών, ουσιών που προκαλούν πόνο, οίδημα και φλεγμονή. Η παρακεταμόλη δρα κυρίως ως παυσίπονο και αντιπυρετικό, με ελάχιστη αντιφλεγμονώδη δράση στους ιστούς.

Εδώ βρίσκεται το παράδοξο. Η φλεγμονή μετά από έναν τραυματισμό δεν είναι λάθος του οργανισμού, αλλά το πρώτο στάδιο της επούλωσης. Καθαρίζει τα κατεστραμμένα κύτταρα και στέλνει τα «σήματα» για την ανάπλαση του ιστού. Η επούλωση περνά από τρεις φάσεις:

1. Φλεγμονώδης φάση (πρώτες 2–5 ημέρες): καθαρισμός και σήματα επιδιόρθωσης.
2. Φάση αναγέννησης (από την 1η έως την 6η εβδομάδα περίπου): νέος ιστός και κολλαγόνο.
3. Φάση αναδιαμόρφωσης (εβδομάδες έως μήνες): ο ιστός γίνεται πιο οργανωμένος και ανθεκτικός.

Αν «σβήσουμε» έντονα την πρώτη φάση, ο πόνος υποχωρεί, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να επηρεαστούν και οι επόμενες.

Θλάσεις μυών: τι δείχνουν οι μελέτες

Για τον πόνο των πρώτων ημερών, τα ΜΣΑΦ δεν είναι καλύτερα από την απλή παρακεταμόλη. Αυτό είναι το βασικό εύρημα της ανασκόπησης Cochrane του 2020, που ανέλυσε 20 μελέτες με 3.305 ασθενείς με διαστρέμματα, θλάσεις και μώλωπες:

• Πόνος: καμία διαφορά μεταξύ ΜΣΑΦ και παρακεταμόλης στις 1–2 ώρες και στις 2–3 ημέρες (υψηλής βεβαιότητας δεδομένα).
• Οίδημα και επιστροφή στη δραστηριότητα: μικρή ή αβέβαιη διαφορά.
• Παρενέργειες: τα ΜΣΑΦ μάλλον αυξάνουν ελαφρά τα γαστρεντερικά προβλήματα σε σχέση με την παρακεταμόλη.
• Ηλικιωμένοι: οι μελέτες αφορούσαν κυρίως νέους ενήλικες, οπότε τα συμπεράσματα δεν ισχύουν απαραίτητα για άτομα άνω των 65.

Τα πειραματικά δεδομένα προσθέτουν ένα ακόμη στοιχείο. Σε μελέτες σε ζώα, τα ΜΣΑΦ βελτίωσαν τη λειτουργία του μυός τις πρώτες ημέρες, αλλά συνδέθηκαν με χειρότερη δομή και αντοχή του ιστού αργότερα. Με απλά λόγια: λιγότερος πόνος σήμερα, πιθανώς ασθενέστερος μυς σε λίγες εβδομάδες.

Τενοντίτιδα: συχνά δεν είναι καν «-ίτιδα»

Η λέξη «τενοντίτιδα» υπονοεί φλεγμονή. Στις περισσότερες χρόνιες περιπτώσεις όμως, όπως η «επικονδυλίτιδα» (αγκώνας του τενίστα), η τενοντοπάθεια του Αχιλλείου ή του επιγονατιδικού τένοντα, το πρόβλημα είναι κυρίως εκφυλιστικό. Ο τένοντας έχει υπερφορτωθεί και δεν προλαβαίνει να επιδιορθωθεί. Γι' αυτό οι γιατροί προτιμούν πλέον τον όρο τενοντοπάθεια.

Τι σημαίνει αυτό για τα αντιφλεγμονώδη:

• Βραχυπρόθεσμα (7–14 ημέρες): τα από του στόματος και τα τοπικά ΜΣΑΦ μειώνουν τον πόνο στις περισσότερες μελέτες.
• Μακροπρόθεσμα: δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία ότι βοηθούν στη χρόνια τενοντοπάθεια.
• Επικονδυλίτιδα και Αχίλλειος: εδώ φαίνεται να είναι ακόμη λιγότερο αποτελεσματικά.
• Εξαίρεση: τένοντες με έλυτρο, όπως στη νόσο de Quervain του καρπού, έχουν πιο φλεγμονώδη χαρακτήρα και μπορεί να ωφεληθούν περισσότερο, συνήθως μαζί με νάρθηκα.

Το συμπέρασμα: σε μια τενοντοπάθεια, το χάπι μπορεί να κάνει τον πόνο ανεκτό ώστε να ξεκινήσει η θεραπευτική άσκηση. Δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει την άσκηση.

Μπορούν να κάνουν μεγαλύτερη ζημιά;

Ναι, όταν χρησιμοποιούνται για πολλές ημέρες, σε υψηλές δόσεις ή από άτομα με παράγοντες κινδύνου. Η ζημιά μπορεί να αφορά τον ίδιο τον τραυματισμένο ιστό, αλλά και τον υπόλοιπο οργανισμό.

Στην επούλωση του τραυματισμού

• Μύες: μελέτες σε ζώα δείχνουν βραχυπρόθεσμο όφελος, αλλά χειρότερη δομή και λειτουργία του ιστού αργότερα.
• Τένοντες και σημεία πρόσφυσης στο οστό: τα δεδομένα είναι αντικρουόμενα και τα περισσότερα προέρχονται από πειραματικά μοντέλα. Δεν υπάρχει ακόμη ομοφωνία.
• Οστά: όταν συνυπάρχει κάταγμα, η χρήση πέραν των 1–2 εβδομάδων έχει συνδεθεί με καθυστέρηση της πώρωσης.
• «Κάλυψη» του πόνου: χωρίς τον πόνο ως προειδοποίηση, πολλοί επιστρέφουν πρόωρα στην προπόνηση και επιβαρύνουν τον τραυματισμό.

Για αυτούς τους λόγους, το διεθνές πρωτόκολλο PEACE & LOVE (British Journal of Sports Medicine) προτείνει τα αντιφλεγμονώδη να μην αποτελούν μέρος της τυπικής αντιμετώπισης των τραυματισμών μαλακών μορίων.

Στον υπόλοιπο οργανισμό

Φάρμακο	Κύριοι κίνδυνοι	Ποιοι χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή
ΜΣΑΦ από το στόμα (ιβουπροφαίνη, δικλοφενάκη, ναπροξένη κ.ά.)	Γαστρίτιδα, έλκος και αιμορραγία στομάχου· επιβάρυνση των νεφρών· αύξηση αρτηριακής πίεσης και καρδιαγγειακού κινδύνου· επιδείνωση άσθματος σε ορισμένους	Ηλικιωμένοι, άτομα με ιστορικό έλκους, καρδιοπάθεια, υπέρταση ή νεφρική νόσο, όσοι παίρνουν αντιπηκτικά, ασπιρίνη, κορτιζόνη, διουρητικά ή φάρμακα για την πίεση
Παρακεταμόλη	Βλάβη στο ήπαρ σε υπέρβαση της δόσης ή σε συνδυασμό με αλκοόλ	Άτομα με ηπατική νόσο, τακτική κατανάλωση αλκοόλ ή χαμηλό σωματικό βάρος
Τοπικά ΜΣΑΦ (gel, έμπλαστρα)	Κυρίως ήπιος ερεθισμός του δέρματος	Όσοι έχουν αλλεργία στα ΜΣΑΦ· όχι σε τραυματισμένο ή ερεθισμένο δέρμα

Ένα συχνό λάθος είναι ο συνδυασμός δύο διαφορετικών ΜΣΑΦ, για παράδειγμα ένα χάπι για τον πόνο και ένα δεύτερο «για τη φλεγμονή». Αυτό αυξάνει τις παρενέργειες χωρίς να προσθέτει όφελος.

Τα τοπικά gel: μια ασφαλέστερη επιλογή

Για επιφανειακούς τραυματισμούς, όπως ένα διάστρεμμα αστραγάλου, μια θλάση στη γάμπα ή έναν πονεμένο αγκώνα, τα τοπικά αντιφλεγμονώδη είναι συχνά η καλύτερη πρώτη επιλογή. Η ανασκόπηση Cochrane του 2015 (61 μελέτες, 8.386 ασθενείς) έδειξε ότι:

• Ανακουφίζουν από τον πόνο σε θλάσεις, διαστρέμματα και τραυματισμούς από υπέρχρηση, πιθανώς όσο και τα χάπια.
• Τα καλύτερα αποτελέσματα έδωσαν τα gel δικλοφενάκης, κετοπροφαίνης και ιβουπροφαίνης.
• Το επίπεδο του φαρμάκου στο αίμα είναι πολύ χαμηλότερο, οπότε οι συστηματικές παρενέργειες είναι σπάνιες.

Σε βαθύτερες αρθρώσεις, όπως το ισχίο, τα τοπικά σκευάσματα είναι λιγότερο αποτελεσματικά.

Τι κάνουμε σωστά: ο πρακτικός οδηγός

Η σύγχρονη προσέγγιση συνοψίζεται στο αρκτικόλεξο PEACE & LOVE: «ειρήνη» τις πρώτες ημέρες, «αγάπη» στη συνέχεια.

Τις πρώτες 1–3 ημέρες (PEACE)

Γράμμα	Τι σημαίνει	Στην πράξη
P – Protect	Προστασία	Αποφύγετε τις κινήσεις που πονούν για 1–3 ημέρες. Όχι όμως παρατεταμένη ακινησία.
E – Elevate	Ανύψωση	Κρατήστε το μέλος ψηλότερα από την καρδιά όποτε μπορείτε.
A – Avoid anti-inflammatories	Αποφυγή αντιφλεγμονωδών	Προτιμήστε παρακεταμόλη ή τοπικό gel, αν χρειάζεται παυσίπονο.
C – Compress	Συμπίεση	Ελαστικός επίδεσμος ή ταινία για τον περιορισμό του οιδήματος.
E – Educate	Ενημέρωση	Κατανοήστε τον τραυματισμό σας και τον ρεαλιστικό χρόνο αποθεραπείας.

Μετά τις πρώτες ημέρες (LOVE)

Γράμμα	Τι σημαίνει	Στην πράξη
L – Load	Σταδιακή φόρτιση	Επιστρέψτε στις καθημερινές κινήσεις μόλις ο πόνος το επιτρέπει.
O – Optimism	Αισιοδοξία	Η θετική στάση συνδέεται με καλύτερη και ταχύτερη ανάρρωση.
V – Vascularisation	Αιμάτωση	Ήπια αερόβια άσκηση χωρίς πόνο, π.χ. ποδήλατο ή περπάτημα.
E – Exercise	Θεραπευτική άσκηση	Ασκήσεις κινητικότητας, ενδυνάμωσης και ιδιοδεκτικότητας, ιδανικά με καθοδήγηση φυσικοθεραπευτή.

Αν χρειάζεστε παυσίπονο, ακολουθήστε τρεις απλούς κανόνες:

1. Ξεκινήστε με παρακεταμόλη ή τοπικό gel.
2. Αν χρειαστεί ΜΣΑΦ από το στόμα, πάρτε τη μικρότερη αποτελεσματική δόση για όσο το δυνατόν λιγότερες ημέρες, μαζί με φαγητό.
3. Μην παίρνετε ΜΣΑΦ για εβδομάδες χωρίς ιατρική συμβουλή, ιδίως αν ανήκετε σε ομάδα υψηλού κινδύνου.

Πότε να επισκεφθείτε γιατρό

Ζητήστε ιατρική εκτίμηση αν:

• Δεν μπορείτε να στηριχθείτε στο πόδι ή να κινήσετε την άρθρωση.
• Υπάρχει έντονο οίδημα, μεγάλη εκχύμωση ή παραμόρφωση.
• Ακούσατε «κρακ» τη στιγμή του τραυματισμού ή νιώσατε κάτι να «σπάει».
• Ο πόνος δεν βελτιώνεται μέσα σε 1–2 εβδομάδες ή επιμένει πάνω από 6 εβδομάδες σε τενοντοπάθεια.
• Νιώθετε μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή αδυναμία στο άκρο.
• Χρειάζεστε παυσίπονα σχεδόν κάθε μέρα για να λειτουργήσετε.
• Εμφανίσετε μαύρα κόπρανα, πόνο στο στομάχι ή πρήξιμο στα πόδια ενώ παίρνετε ΜΣΑΦ.

Η σωστή διάγνωση από την αρχή κάνει τη διαφορά. Ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα αποκατάστασης θεραπεύει την αιτία του πόνου, όχι μόνο το σύμπτωμα.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή. Συμβουλευτείτε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας πριν ξεκινήσετε οποιοδήποτε φάρμακο.

Βιβλιογραφία

1. Jones P, Lamdin R, Dalziel SR. Oral non-steroidal anti-inflammatory drugs versus other oral analgesic agents for acute soft tissue injury. Cochrane Database Syst Rev. 2020;8:CD007789.
2. Derry S, Moore RA, Gaskell H, et al. Topical NSAIDs for acute musculoskeletal pain in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2015;6:CD007402.
3. Dubois B, Esculier JF. Soft-tissue injuries simply need PEACE and LOVE. Br J Sports Med. 2020;54:72–73.
4. Hertel J. The role of nonsteroidal anti-inflammatory drugs in the treatment of acute soft tissue injuries. J Athl Train. 1997;32(4):350–358.
5. Andres BM, Murrell GA. Treatment of tendinopathy: what works, what does not, and what is on the horizon. Clin Orthop Relat Res. 2008.
6. Su B, O'Connor JP. NSAID therapy effects on healing of bone, tendon, and the enthesis. J Appl Physiol. 2013;115(6):892–899.
7. Duchman KR, et al. The Effect of Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs on Tendon-to-Bone Healing. Iowa Orthop J. 2019;39(1):107–119.
8. Do NSAIDs impair healing of musculoskeletal injuries? HCPLive.